EN → DE → PL ↓ scroll down / nach unten scrollen / przewiń niżej
Every part of the tree was usedWhile softwood, most often spruce, usually left the Jeseníky Mountains, hardwood such as beech or maple remained in the region and found a wide range of uses. In addition to boards and beams, skilled mountain inhabitants produced all the tools needed for agriculture, dairy farming and the household – local cottagers also made ladles, spoons and other utensils in winter, which they sold in towns in spring. Alongside practical tools, items were also carved for pleasure, ranging from toys to artistic wood carvings. Worth mentioning are the local nativity scene makers, for example Master Johann Parsch from Andělská Hora. However, the symbolic position of the foremost woodcarver of the Jeseníky Mountains undoubtedly belongs to the legendary Bernard Kutzer from Horní Údolí, the creator of numerous statues of saints and church interiors. The practical inhabitants of the mountains were able to make use of literally every part of a felled tree. From knotted sections they produced pipes or pipe bowls (Pfeifenköpfe), often beautifully decorated and enhanced with lichens, which became popular even beyond the region. Conifer cones were not only excellent kindling for stoves, but were also used to make various small boxes or match holders. Branches served as bedding for livestock, and even bracket fungi growing on tree trunks were utilised – specifically the tinder fungus, aptly called the “fire fungus”, known in the local dialect as Zunderschwamm. By boiling it in lye, crushing and drying it, tinder was produced, which served as an excellent material for preserving and carrying fire. Specialists in the production of tinder, also known as tinder fungus, could still be found about 150 years ago, especially in Horní and Dolní Lipová.
Der Baum wurde vollständig genutztWährend Weichholz, meist Fichte, das Altvatergebirge in der Regel verließ, blieb Hartholz wie Buche oder Ahorn in der Region und fand vielfältige Verwendung. Neben Brettern und Balken stellten geschickte Bergbewohner daraus sämtliche Werkzeuge her, die in der Landwirtschaft, Milchwirtschaft und im Haushalt benötigt wurden – auch die Bewohner der Bergchalets fertigten im Winter Kochlöffel, Löffel und anderes Geschirr an, das sie im Frühjahr in den Städten verkauften. Neben praktischen Gegenständen entstanden auch Dinge zur Freude – von Spielzeug bis hin zu kunstvollen Holzschnitzereien. Erwähnenswert sind die hiesigen Krippenbauer, etwa Meister Johann Parsch aus Andělská Hora (Engelsberg). Den symbolischen Platz des bedeutendsten Schnitzers des Altvatergebirges nimmt jedoch zweifellos der legendäre Bernard Kutzer aus Horní Údolí (Obergrund) ein, der zahlreiche Heiligenfiguren und Kirchenausstattungen schuf. Die praktischen Bewohner der Berge verstanden es, einen gefällten Baum vollständig zu verwerten. Aus knorrigen Teilen fertigten sie Pfeifen oder Pfeifenköpfe, oft kunstvoll verziert und mit Flechten geschmückt, die auch außerhalb der Region beliebt waren. Zapfen von Nadelbäumen dienten nicht nur als hervorragendes Anzündmaterial, sondern wurden auch zur Herstellung verschiedener Kästchen oder Streichholzhalter verwendet. Äste dienten als Einstreu für das Vieh, und sogar die auf Baumstämmen wachsenden Porlinge wurden genutzt – insbesondere der Zunderschwamm, im lokalen Dialekt Zunderschwamm genannt. Durch Kochen in Lauge, Zerkleinern und Trocknen gewann man daraus Zunder, der sich hervorragend zum Aufbewahren und Transportieren von Feuer eignete. Fachleute für die Herstellung von Zunder waren vor 150 Jahren vor allem in Horní Lipová (Ober Lindewiese) zu finden.
Drzewo wykorzystywano w całościPodczas gdy drewno miękkie, najczęściej świerk, zazwyczaj opuszczało Jesioniki, drewno twarde, takie jak buk czy klon, pozostawało w regionie i znajdowało wszechstronne zastosowanie. Oprócz desek i belek, zręczni górale wytwarzali z niego wszelkie narzędzia potrzebne w rolnictwie, gospodarce mlecznej i w domu – także jesioniccy chałupnicy zimą wykonywali chochle, łyżki i inne naczynia, które wiosną sprzedawali w miastach. Oprócz przedmiotów użytkowych powstawały również rzeczy dla przyjemności – od zabawek po artystyczne rzeźby w drewnie. Warto wspomnieć miejscowych twórców szopek, na przykład mistrza Johanna Parscha z Andělskiej Hory. Symboliczne miejsce czołowego rzeźbiarza Jesioników należy jednak bez wątpienia do legendarnego Bernarda Kutzera z Horního Údolí, autora licznych figur świętych i elementów wyposażenia kościołów. Praktyczni mieszkańcy gór potrafili wykorzystać dosłownie każdą część ściętego drzewa. Z sękatych fragmentów wytwarzali fajki lub główki fajek (Pfeifenköpfe), często pięknie zdobione i uzupełniane porostami, które cieszyły się popularnością także poza regionem. Szyszki drzew iglastych służyły nie tylko jako doskonała rozpałka w piecach, ale wykonywano z nich również różnego rodzaju pudełka czy podstawki na zapałki. Gałęzie wykorzystywano jako ściółkę dla bydła, a używano nawet grzybów hubiastych rosnących na pniach drzew – konkretnie hubiaka, zwanego znamiennie „ognistym grzybem”, w lokalnym dialekcie Zunderschwamm. Poprzez gotowanie w ługu, rozdrabnianie i suszenie uzyskiwano z niego hubkę, która służyła jako doskonały środek do przechowywania i przenoszenia ognia. Specjalistów od produkcji hubki można było jeszcze 150 lat temu znaleźć przede wszystkim w Horní i Dolní Lipowej. |